گرایش انسان‌ها به برگزیدن نمادی به عنوان مظهر و سمبل گروهی که برخواسته از عومال مختلفی همچون فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و … در یک جامعه همواره وجود داشته است. بنابراین آدمی از روزگاران بسیار دور و پیش از تاریخ، از پیکر یا چهره‌ی جانوران نشانه‌هایی برای خود بر می‌گزیده است. الفباهای نخستین و گوناگون ریشه‌ای از پیکره و اندام گیاهان و جانوران دارد و نمونه‌هایی از خط هیروگلیف که در دست است یادمانی از روزگار کهن می‌باشد. در کشور ما ایران نیز که تاریخی کهن و فرهنگی ژرف دارد نیز از پیکره‌ی خورشید، ماه، اختران و نماد دام‌ها مانند: گوسفند، اسب سفید و گراز و درندگانی همچون: شیر، پلنگ، گرگ و پرندگان همانند: شاهین، کبوتر و نیز برخی گیاهان چون برگ زیتون و خوشه‌ی زرین برای درفش‌ها و روی سکه‌ها بهره‌برداری کرده‌اند. چرا انسان به این نمادها دلبستگی دارد؟ آیا خواستن و دلبستگی به این نگاره‌ها که نمودار دلیری، نیرومندی و بلند‌پروازی یا زیبایی و سرافرازی به شمار می‌آید، نشان و یادمانی از دوران‌های نخستین و وحدت و یکپارچگی تاریخی ملت‌ها نیست؟
در زمان ها بسیار دور انسانها برای برقراری ارتباط با یکدیگر از اشکال و فرم ها که برروی سنگ ها، کتیبه ها یا دیوارها حک می شده است، استفاده می کردند. با گذشت زمان این اشکال رنگ و بوی حروف را به خود گرفته اند و به درستی که حروف خود تغییر شکل یافته اشکال می باشند. انتقال معانی و مفاهیم از طریق نمادها و اشکال سابقه طولانی در زندگی بشر دارد. امروزه نیز برای نشان دادن مثلا رستوران در چند کیلومتری جاده یا نزدیک بودن پمپ بنزین در مسیر، از اشکال استفاده می شود. علائم راهنمایی و رانندگی نیز خود گویا این مطلب است که اشکال در القای مفاهیم نقش بسیار عمده ای را بازی می کنند و هرچه ساده تر باشند و مفهوم واضح تری را در عین سادگی منتقل نمایند، ارزش بیشتر را دارا هستند.
نشانه ها یا نمادها یا علائم معنی دار همواره درون نوعی شکل هندسی قرار دارند و باید اذعان داشت که حروف نیز که خود از تغییر شکل اشکال و فرمها به وجود آمده اند، از درون چند شکل هندسی دایره مثلث و مربع قابل تعریف می باشند.
در صورت کلی نگری، مفاهیم القایی از نمادها و اشکال از سابقه ذهنی و روش زندگی بشر در کهن نشات گرفته و شناخت این مفاهیم از آنجا شیرین می گردد که خبر از گذشته های دور و افکار نیاکان می دهد.
همچون توتم که نماد کلان است و کارویژه‌های وحدت بخش و شناسه‌ی خویشاوندی‌، یگانگی و سرنوشت تاریخی مشترک دارد. درفش (بیرق – پرچم) نیز نماینده‌ی گروهی از «جمعیت» است که دارای «قلمرو» بوده و زیر نفوذ حاکمیت یک «قدرت برتر» اداره و رهبری می شود را به معرض نمایش می‌گذارد. برگزیدن رنگ‌ها، پیکره‌ها و نشانه‌های پرچم‌ها بی شک با شیوه‌ی اندیشه، هدف، آرمان ملی، صلح دوستی و نوع‌پرستی، کیش و ملیت و موقع جغرافیا و سرانجام توتم‌های تیرها بستگی گسست‌ناپذیر داشته و دارد. مردمانی که از گذشته‌ی دور در کنار دریاها و اقیانوس ها زندگی می‌کرده و به داد و ستد و بازرگانی از راه دریا می‌پرداخته، رنگ آب در اندیشه و درون آن‌ها جای دارد. چنان‌که کشور چین یا سرزمین خورشید بر گوشه‌ی پرچم خود نقش خورشید را دارد. امروزه‌، پرچم‌های بسیاری وجود دارد که بر آن‌ها نقش جانوران، ستاره، خورشید، ماه، پرندگان، درخت، گل و گیاه و شمشیر دیده می‌شود. رنگ‌ها نیز ضمن آن‌که با صلح دوستی مردم بستگی دارد، با شور و احساس آنان نیز در پیوند است. زیرا نماد و نشانه‌ی ویژه‌ی پیشوایان بوده است. افشاریان، نام دودمانی ایرانی[۱] (۱۱۶۳-۱۱۴۸ قمری و ۱۷۹۶-۱۷۳۶ میلادی) و اعضای یک سلسله ترک‌تبار[۲] بودند که بر ایران فرمانروایی کردند. بنیادگذار این دودمان نادرشاه افشار بود.
نادرشاه از ایل افشار است، دسته‌ای از ترک‌های اوغوز که در اوایل دوره صفوی برای حفاظت از مرزهای ایران در برابر هجوم ازبک‌ها و ترکمن‌ها از آذربایجان (در شمال غرب ایران و شرق ترکیه کنونی)، به خراسان کوچانده شدند. درباره شخص نادرشاه، موافقان و مخالفان او، سخن بسيار گفته اند، برخی او را سنی متعصبی دانسته اند که با اعتنا به اعتقادات اسلاف خويش، اصرار داشته که ملت ايران را دوباره به همان راهی که قبل از شاه اسماعيل اول ميرفته است باز آورد. و گروهی برعکس معتقدند که وی اساساً شيعی معتقدی بوده که تا روزگار آخر عمر خود نيز دست از ادای تکاليف و فرايض مخصوص بر نمی داشته است. از جمله ميتوان به تظاهرات مختلف او در اماکن مذهبی مشهد، شيراز، عتبات عاليات عراق وغيره اشاره کرد و در اين باب ترديدی روا نداشت.» ]۳[.
نادر در دشت مغان و قبل از تاجگذاری شرايطی را برای قبول مقام سلطنت عنوان کرد. دو شرط از پنج شرط پيشنهادی نادر مربوط به مسائل دين می باشد که عبارتند از:
«ايرانيان از عقايد گذشته خود دست بردارند تا اهل سنت مذهب جعفری را مانند مذاهب اربعه تسنن و خامس آنها بشمارند. در خانه کعبه که از ارکان اربعه آن به ائمه مذاهب اربعه سنّت تعلّق دارد، ايرانيان نيز در يک رکن با ايشان شريک شوند و به آئين جعفری نماز بگذارند. » ]۴[.
بر اساس اين دو شرط ملاحظه می شود که نادر تعصب مذهبی نداشته است بلکه می توان آنرا « سياست مذهبی » ناميد زيرا نادر قصد داشت تا با اتحاد مسلمانان و همچنين شکست دادن عثمانيها، يک امپراطوری اسلامی تشکيل دهد.
در مورد جايگاه روحانيون در ايران بايد گفت «روحانيون هميشه ودر همه دولتها اگر نخستين عامل مؤثر اجتماعی نبوده اند بضرس قاطين دومين عامل تکان دهنده و تصميم گيرنده حياتی آنان بوده اند.» ]۵[.
و در مورد جامعه ايران بايد گفت که جامعه ای مذهبی است و افراد در اين جامعه ناگزير از مراجعه به علمای دينی هستند. و اين وابستگی به دين با ظهور سلسله صفوی بيشتر شد زيرا حکومت صفوی، حکومتی دينی بود و وارث اين حکومت سلسله افشاريه و در رأس آن نادر بود. « بنابراين اگر در عصر افشاری ميدان زيادی به روحانيون داده نمی شود، از يک جهت به دليل اين است که نادر در اين توهم بوده است که آن جماعت را با وی ميانه خوشی نيست، و تکيه بر آنها را که ملتفت و معتقد به نظامات حکومتی پيش از وی بودند، بی فايده تلقی می کرد. و از طرف ديگر خود را در آن مقام می ديد که به اختلافات طولانی هر دو رکن پايان بخشد و سياست تازه ای بنی بر سازش بين هر دو مذهب ايجاد کند. به عبارت ديگر صواب در آن ميديده که ريشه اختلافات چندين صد ساله را بخشکاند و وحدت عقيدتی يک پارچه ای برای مردم ايران – حداقل – فراهم آورد.» ]۶[.
همانند نام، پرچم و نشان هر کشور در شناخت آن کشور نقش مهمی دارد و نشان دهنده انگیزه ها، آرمان ها چگونگی نگرش سیاسی مذهب و فلسفه یک ملت و بیان کننده شرایط جغرافیایی فرهنگی و حوادث سرنوشت ساز در تاریخ یک ملت است. نظر به اهمیت ویژه پرچم مطالعه علمی پرچم ها معنا و مفهوم و سیر دگرگونی آنها در گزارشی کوشیده ایم به مطالعه تاریخچه و مفهوم نهفته در رنگ ها، نشانه های موجود در پرچم کنونی ایران بپردازیم.

لینک دانلود فایل PDF مربوط به پست: ۱۲_afsharieh